Mỗi năm, khi tháng Tám về, ngày 10/8 lại trở thành dịp để mỗi người Việt Nam cùng nhìn lại một trong những thảm họa khốc liệt do chiến tranh để lại - thảm họa chất độc da cam/dioxin. 65 năm đã trôi qua kể từ ngày quân đội Mỹ bắt đầu sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh ở miền Nam Việt Nam, nhưng những hậu quả mà chất độc da cam/dioxin để lại vẫn hiện hữu trong cuộc sống của hàng triệu người.
Trên quê hương Hiệp Đức - một vùng đất từng là chiến trường ác liệt trong những năm tháng chiến tranh - ký ức về chiến tranh không chỉ nằm trong những trang sử, những địa danh, những chứng tích còn lại, mà còn hiện diện trong cuộc sống của nhiều gia đình đang từng ngày chịu đựng di chứng chất độc hóa học. Những nạn nhân da cam và gia đình họ đã mang theo nỗi đau ấy qua nhiều năm tháng, có người đến nay vẫn phải đối mặt với bệnh tật, khuyết tật, khó khăn về kinh tế và những mất mát không dễ gì bù đắp.
Hiệp Đức - vùng đất từng chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh hóa học
Trong chiến tranh, Hiệp Đức có vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, quân sự. Chính vì vậy, nơi đây từng là địa bàn diễn ra nhiều trận đánh ác liệt. Quân địch huy động lực lượng quân sự lớn, xây dựng nhiều cứ điểm quan trọng nhằm tạo thành tuyến phòng thủ từ xa bảo vệ khu quân sự liên hợp Đà Nẵng - Tam Kỳ.
Trên mảnh đất này, cán bộ, đảng viên và Nhân dân Hiệp Đức đã kiên trung bám đất, bám làng, một lòng theo Đảng, vượt qua những năm tháng chiến tranh vô cùng gian khổ. Bom đạn, càn quét và những cuộc tàn phá khốc liệt không thể khuất phục ý chí của người dân nơi đây.
Nhưng chiến tranh cũng để lại những hậu quả nặng nề. Theo tài liệu tuyên truyền của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin xã Hiệp Đức, trong giai đoạn 1961-1971, khu vực Hiệp Đức bị quân đội Mỹ phun rải chất độc hóa học với mức độ nặng nề. Hậu quả của chất độc hóa học không chỉ tác động đến môi trường đất, nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người, gây ra nhiều bệnh hiểm nghèo, dị dạng, dị tật và những di chứng kéo dài qua nhiều thế hệ.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với những gia đình có người bị phơi nhiễm chất độc da cam/dioxin, chiến tranh dường như vẫn chưa kết thúc. Nỗi đau ấy không còn hiện diện bằng tiếng bom, tiếng đạn mà âm thầm tồn tại trong những căn nhà, trong những cuộc đời, trong những người cha, người mẹ và những đứa con sinh ra với những khiếm khuyết về thể chất, tinh thần.
Có những người đã đi qua chiến tranh, trở về với cuộc sống đời thường nhưng mang trong cơ thể những di chứng không thể nhìn thấy ngay. Có những người làm cha, làm mẹ phải dành cả cuộc đời chăm sóc con bị dị tật, bệnh tật. Có những gia đình nhiều thế hệ cùng chịu ảnh hưởng. Đằng sau mỗi con số về nạn nhân chất độc da cam là một hoàn cảnh, một câu chuyện và một nỗi đau riêng.
454 hội viên - những con số phía sau là những phận người
Hiện nay, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin xã Hiệp Đức có 454 hội viên. Trong đó, 132 hội viên là nạn nhân chất độc da cam được hưởng phụ cấp ưu đãi hằng tháng, gồm 116 hội viên là nạn nhân thế hệ thứ nhất và 16 hội viên là nạn nhân thế hệ thứ hai, thứ ba. Đáng chú ý, toàn xã có 7 gia đình có từ 2 nạn nhân trở lên.
Những con số ấy cho thấy hậu quả của chiến tranh hóa học trên địa bàn Hiệp Đức vẫn còn rất lớn. Mỗi trường hợp là một hoàn cảnh khác nhau, nhưng điểm chung là họ đang phải sống cùng những ảnh hưởng lâu dài của chất độc hóa học.
Đối với nhiều gia đình, việc chăm sóc một người bệnh, một người khuyết tật đã là gánh nặng lớn. Nhưng với những gia đình có nhiều nạn nhân, khó khăn càng chồng chất. Người chăm sóc phải dành phần lớn thời gian cho người thân, khả năng lao động và tạo thu nhập bị hạn chế, trong khi chi phí điều trị, chăm sóc, thuốc men và sinh hoạt ngày càng lớn.
Đáng quan tâm, trong số 322 hội viên tự nguyện của Hội, đa số là những gia đình từng trụ bám, phục vụ cách mạng nhưng do thiếu hồ sơ pháp lý nên chưa thể thực hiện giám định để được hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước. Bên cạnh đó, trong số con, cháu, chắt của họ cũng có những trường hợp bị dị dạng, dị tật có liên quan đến phơi nhiễm chất độc hóa học, cần được quan tâm theo dõi, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ và giám định sức khỏe theo quy định.
Đó không chỉ là câu chuyện về chính sách. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm xã hội và sự sẻ chia. Bởi với một gia đình đang phải sống trong hoàn cảnh khó khăn, một phần quà, một khoản hỗ trợ, một lần thăm hỏi hay đơn giản là sự quan tâm đúng lúc đều có thể trở thành nguồn động viên quý giá.
Không để nỗi đau chiến tranh bị lãng quên
Chất độc da cam/dioxin là một trong những hậu quả lâu dài và nghiêm trọng nhất của chiến tranh hóa học tại Việt Nam. Theo tài liệu tuyên truyền, trong khoảng thời gian từ năm 1961 đến năm 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành hàng chục nghìn phi vụ phun rải chất độc hóa học trên diện rộng tại miền Nam Việt Nam, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe con người.
Hậu quả của chất độc da cam không chỉ dừng lại ở thế hệ trực tiếp bị phơi nhiễm. Nhiều gia đình phải chứng kiến con, cháu sinh ra với dị tật, bệnh tật, không có khả năng tự chăm sóc bản thân. Có gia đình nhiều thế hệ cùng chịu di chứng.
Đó là lý do ngày 10/8 hằng năm không chỉ là dịp tưởng niệm mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với những con người đang mang trên mình hậu quả của chiến tranh.
Từ năm 1998, các chính sách ưu đãi đối với người có công từng bước được hoàn thiện, trong đó có những quy định liên quan đến người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và con của họ. Đặc biệt, Chỉ thị số 43-CT/TW ngày 14/5/2015 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam đã xác định đây là vấn đề cấp bách và lâu dài, là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên và các tổ chức trong hệ thống chính trị.
Tinh thần ấy cũng đang được thể hiện bằng những việc làm cụ thể trên quê hương Hiệp Đức.
Chung tay chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân da cam
Từ khi thành lập xã Hiệp Đức đến nay, Thành hội Đà Nẵng, Đảng ủy, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, các tổ chức chính trị - xã hội và các hội, đoàn thể trên địa bàn đã quan tâm huy động nguồn lực, ưu tiên thực hiện các chế độ, chính sách và đầu tư kinh phí phù hợp để hỗ trợ, chăm sóc nạn nhân chất độc da cam.
Đây là việc làm có ý nghĩa thiết thực, thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, “Lá lành đùm lá rách” của dân tộc. Trong điều kiện đời sống của một bộ phận nạn nhân và gia đình còn nhiều khó khăn, sự chung tay của cả hệ thống chính trị và cộng đồng càng có ý nghĩa.
Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin xã Hiệp Đức cũng tích cực vận động các nguồn lực xã hội để chăm sóc, hỗ trợ hội viên. Những hoạt động thăm hỏi, tặng quà, động viên, chia sẻ tuy chưa thể xóa đi nỗi đau nhưng góp phần giúp các gia đình có thêm niềm tin, nghị lực để vượt qua khó khăn.
Điều đáng quý là trong những năm qua, sự quan tâm đối với nạn nhân da cam không chỉ dừng ở hỗ trợ vật chất. Nhiều hoạt động hướng đến chăm sóc đời sống tinh thần, tạo sự kết nối, giúp nạn nhân và gia đình cảm nhận rằng họ không bị bỏ lại phía sau.
Đối với những gia đình có người khuyết tật nặng, không có khả năng lao động, sự hỗ trợ thường xuyên của Nhà nước và cộng đồng là nguồn lực quan trọng để duy trì cuộc sống. Với những trường hợp còn thiếu hồ sơ, việc hướng dẫn, hỗ trợ hoàn thiện thủ tục, tiếp cận chính sách cũng là một nhiệm vụ cần tiếp tục quan tâm.
Từ sự tri ân đến trách nhiệm của cộng đồng
Nhìn vào cuộc sống của những nạn nhân chất độc da cam ở Hiệp Đức hôm nay, mỗi người càng thấm thía hơn giá trị của hòa bình.
Có những nạn nhân không thể tự mình nói lên câu chuyện của bản thân. Có những người mẹ đã dành cả cuộc đời chăm sóc con. Có những gia đình vẫn âm thầm chịu đựng những mất mát mà người ngoài khó có thể hiểu hết.
Chúng ta không thể làm lại quá khứ, nhưng có thể lựa chọn cách ứng xử với quá khứ bằng trách nhiệm, lòng nhân ái và sự sẻ chia.
Đối với Hiệp Đức, nơi từng là vùng chiến sự ác liệt, việc chăm lo cho nạn nhân chất độc da cam càng mang ý nghĩa sâu sắc. Đó không chỉ là thực hiện chính sách đối với người có công, mà còn là sự tri ân đối với những con người đã góp phần làm nên lịch sử của quê hương, đất nước.
Mỗi phần quà trao đến tay một gia đình nạn nhân, mỗi cuộc thăm hỏi, mỗi trường hợp được hỗ trợ tiếp cận chính sách, mỗi hoạt động đồng hành cùng Hội đều là một việc làm cụ thể góp phần xoa dịu nỗi đau.
Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu rõ hơn về hậu quả của chiến tranh hóa học, từ đó trân trọng hơn giá trị của hòa bình, độc lập và tự do.
Gìn giữ ký ức để hướng tới tương lai
65 năm đã trôi qua kể từ ngày 10/8/1961, nhưng hậu quả của chất độc da cam/dioxin vẫn là vấn đề cần được quan tâm lâu dài. Đối với Việt Nam nói chung và Hiệp Đức nói riêng, ký ức về thảm họa da cam không nhằm khơi dậy hận thù mà để nhắc nhở mỗi người về cái giá quá đắt mà nhân loại phải trả cho chiến tranh.
Từ những câu chuyện của các gia đình nạn nhân trên địa bàn, thế hệ hôm nay càng hiểu rằng hòa bình không phải là điều tự nhiên có được. Đó là thành quả được đánh đổi bằng máu, nước mắt và sự hy sinh của biết bao thế hệ.
Những người đang mang di chứng da cam chính là những chứng nhân của một thời kỳ lịch sử đau thương. Họ đã và đang chịu đựng những hậu quả mà chiến tranh để lại. Vì vậy, chăm sóc, hỗ trợ họ không chỉ là trách nhiệm của một tổ chức hay một cá nhân mà cần trở thành sự chung tay của cả cộng đồng.
Trong thời gian tới, cùng với việc thực hiện đầy đủ các chính sách của Nhà nước, xã Hiệp Đức cần tiếp tục phát huy vai trò của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội đoàn thể và các tổ chức, cá nhân thiện nguyện trong việc chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân.
Đặc biệt, cần tiếp tục rà soát, nắm chắc hoàn cảnh từng gia đình; quan tâm những trường hợp khó khăn, những gia đình có nhiều nạn nhân; hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ để được tiếp cận các chế độ theo quy định; đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội để chăm sóc cả về vật chất và tinh thần.
Công tác tuyên truyền cũng cần được thực hiện thường xuyên, nhất là trong trường học và các tổ chức đoàn thể, để thế hệ trẻ hiểu về lịch sử, hiểu hậu quả của chiến tranh hóa học và có ý thức chung tay bảo vệ hòa bình.
Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam
Chiến tranh đã qua đi nhưng nỗi đau da cam vẫn còn đó. Ở Hiệp Đức, những con số về 454 hội viên, 132 nạn nhân đang hưởng phụ cấp ưu đãi, 7 gia đình có từ 2 nạn nhân trở lên không đơn thuần là những con số thống kê. Đó là những cuộc đời, những gia đình và những câu chuyện cần được lắng nghe, sẻ chia và đồng hành.
Có thể chúng ta không thể bù đắp những mất mát mà các nạn nhân đã phải chịu đựng. Không thể trả lại tuổi thơ cho những đứa trẻ sinh ra với khuyết tật. Không thể xóa đi những năm tháng bệnh tật của những người cha, người mẹ. Nhưng chúng ta có thể làm cho cuộc sống của họ hôm nay bớt khó khăn hơn bằng những hành động thiết thực.
Một lời hỏi thăm, một cuộc thăm hỏi, một phần quà, một sự hỗ trợ đúng lúc, một hồ sơ được hướng dẫn hoàn thiện, một gia đình được tiếp cận chính sách hay một hoạt động thiện nguyện đều mang trong mình giá trị của tình người.
Đó cũng chính là cách để truyền thống nhân ái của dân tộc được tiếp nối.
Ngày 10/8/2026 - 65 năm Ngày thảm họa da cam ở Việt Nam - là dịp để mỗi người cùng tưởng nhớ những nạn nhân của chiến tranh hóa học, đồng thời nhắc nhở về trách nhiệm hôm nay.
Gìn giữ ký ức lịch sử không phải để nuôi dưỡng hận thù, mà để trân trọng hơn hòa bình; không phải để khoét sâu nỗi đau, mà để cùng nhau xoa dịu những vết thương còn lại; không phải chỉ để nhìn về quá khứ, mà để hướng tới một tương lai nhân văn hơn.
Trên quê hương Hiệp Đức, nơi từng đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, mỗi hành động sẻ chia dành cho nạn nhân chất độc da cam hôm nay chính là một hành động tri ân quá khứ, vun đắp tình người và góp phần xây dựng quê hương ngày càng nghĩa tình, nhân ái.
Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam không chỉ là một khẩu hiệu. Đó là trách nhiệm, là tình yêu thương và cũng là cách mỗi chúng ta góp phần gìn giữ giá trị của hòa bình.