Đó cũng là bài toán đang đặt ra đối với Đảng ủy xã Hiệp Đức trong quá trình triển khai chuyển đổi số theo Quyết định số 204-QĐ/TW của Ban Bí thư và Kế hoạch số 15-KH/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng. Kế hoạch của Đảng ủy xã đã đặt ra một mục tiêu khá rõ: chuyển đổi số phải góp phần đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và thực chất phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, tác nghiệp; giảm thời gian xử lý công việc và từng bước hình thành phương thức vận hành hiện đại, liên thông, đồng bộ, an toàn, minh bạch.
Nhưng từ chủ trương đến một thói quen làm việc mới vẫn còn một khoảng cách.
Ở cấp xã, chuyển đổi số diễn ra trong điều kiện không phải lúc nào hạ tầng cũng đồng bộ, thiết bị cũng đáp ứng yêu cầu, trình độ và kỹ năng số của cán bộ cũng không giống nhau. Cùng một hệ thống, có người sử dụng thành thạo, có người vẫn cần thời gian làm quen. Có những tài liệu, hồ sơ cũ còn phải tiếp tục chỉnh lý, số hóa; dữ liệu từ nhiều nguồn cần được chuẩn hóa, làm sạch trước khi có thể khai thác hiệu quả.
Đây chính là một trong những điểm nghẽn đáng chú ý: nếu chỉ đưa hồ sơ giấy lên máy tính mà không thay đổi quy trình làm việc thì chưa thể gọi là chuyển đổi số thực chất.
Kế hoạch của Đảng ủy xã đã nhìn khá rõ vấn đề này khi đặt yêu cầu tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng tra cứu, đồng thời xác định dữ liệu là tài sản chiến lược, làm cơ sở cho hoạt động chỉ đạo, điều hành.
Từ góc độ đó, chuyển đổi số trong Đảng ở cơ sở cần bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Một văn bản không mật có thể được ký số, gửi, nhận và xử lý trên môi trường số. Một cuộc họp có thể giảm dần tài liệu giấy. Một hồ sơ cán bộ, đảng viên khi cần tra cứu có thể tìm thấy nhanh chóng thay vì mất nhiều thời gian lục tìm hồ sơ. Một báo cáo không chỉ là những con số được tổng hợp thủ công, mà có thể được hình thành từ dữ liệu đã được cập nhật, chuẩn hóa và chia sẻ giữa các hệ thống. Mục tiêu đến năm 2028 của xã cũng đặt ra yêu cầu 100% văn bản không mật được ký số, gửi, nhận, xử lý trên môi trường số; 100% thông tin về tổ chức bộ máy, hồ sơ đảng viên, cán bộ, công chức được số hóa và thực hiện trên môi trường số.
Vấn đề còn lại là con người.
Một hệ thống số dù hiện đại đến đâu cũng không thể tự vận hành nếu người sử dụng chưa thay đổi cách nghĩ và cách làm. Vì vậy, chuyển đổi số trong Đảng trước hết phải là chuyển đổi về nhận thức, nhất là nhận thức của người đứng đầu. Kế hoạch của Đảng ủy xã xác định cấp ủy phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo; người đứng đầu phải tiên phong, gương mẫu trong chuyển đổi số, còn tổ chức đảng và đảng viên phải đi đầu trong quá trình này.
Điều đó có ý nghĩa đặc biệt ở cơ sở. Khi bí thư cấp ủy sử dụng hiệu quả các nền tảng số, khi cán bộ không còn tâm lý “ngại công nghệ”, khi mỗi người chủ động học cách khai thác dữ liệu, sử dụng chữ ký số, phần mềm nghiệp vụ, công cụ trí tuệ nhân tạo và các nền tảng dùng chung, chuyển đổi số mới dần trở thành công việc hằng ngày thay vì một nhiệm vụ được triển khai theo kế hoạch.
Bởi vậy, giải pháp không chỉ nằm ở đầu tư thiết bị. Cùng với nâng cấp mạng LAN, đường truyền, máy tính, thiết bị bảo mật và triển khai chữ ký số, xã xác định phải tổ chức đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên; chú trọng kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích và khai thác dữ liệu, cũng như bảo đảm an toàn thông tin cho cán bộ, công chức. Đặc biệt, kế hoạch đặt mục tiêu 100% lãnh đạo, cán bộ, công chức được tập huấn, bồi dưỡng hằng năm về những nội dung này.
Một hướng đi khác không thể xem nhẹ là số hóa để phục vụ công tác xây dựng Đảng tốt hơn.
Nếu dữ liệu tổ chức, cán bộ, đảng viên được cập nhật đầy đủ; dữ liệu tuyên giáo được số hóa; thông tin về tình hình nhân dân được theo dõi, tổng hợp trên môi trường số; công tác kiểm tra, giám sát có các ứng dụng và cơ sở dữ liệu hỗ trợ, thì công nghệ không còn đứng bên ngoài công tác xây dựng Đảng mà trở thành một phần của chính quá trình lãnh đạo.
Kế hoạch của xã đã định hướng triển khai các ứng dụng số trong tổ chức - xây dựng Đảng, tuyên giáo, kiểm tra, giám sát, văn phòng, nội chính; đồng thời phát triển các cơ sở dữ liệu phục vụ tham mưu và quản lý. Đây là bước chuyển quan trọng: từ quản lý bằng hồ sơ sang quản lý bằng dữ liệu; từ xử lý công việc theo từng vụ việc sang theo dõi được cả quá trình.
Tuy nhiên, càng đưa nhiều dữ liệu lên môi trường số thì yêu cầu bảo vệ dữ liệu càng cao. Với công tác Đảng, đây không phải chuyện có thể làm sau. Hệ thống phải được bảo vệ, dữ liệu phải được kiểm soát, thiết bị phải được giám sát, cán bộ phải hiểu nguyên tắc an toàn thông tin. Kế hoạch đã dành một nhóm nhiệm vụ riêng cho tường lửa, phần mềm phòng chống mã độc, mã hóa, bảo mật đường truyền, rà quét lỗ hổng và ứng phó sự cố an ninh mạng.
Có thể thấy, chuyển đổi số trong Đảng ở xã Hiệp Đức đang đứng trước một yêu cầu rất thực tế: không chạy theo công nghệ, mà phải dùng công nghệ để giải quyết những việc đang cần giải quyết. Khi một phần mềm giúp cán bộ giảm thời gian tổng hợp báo cáo; khi một kho dữ liệu giúp lãnh đạo nắm thông tin nhanh hơn; khi một hồ sơ được tìm thấy trong vài giây thay vì mất hàng giờ; khi cuộc họp giảm được giấy tờ nhưng tăng được chất lượng trao đổi, lúc đó chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị.
Và để làm được điều đó, cần một cách tiếp cận kiên trì: người đứng đầu phải làm trước; cán bộ phải học và sử dụng thật; dữ liệu phải được chuẩn hóa ngay từ đầu; hạ tầng phải đi trước một bước; các phần mềm phải liên thông thay vì tạo thêm những “ốc đảo” dữ liệu; đồng thời phải dành nguồn lực phù hợp cho cán bộ chuyên trách chuyển đổi số, cơ yếu và an toàn thông tin. Kế hoạch của xã cũng đã đặt mục tiêu bố trí nhân lực chuyên trách và tổ chức đào tạo, tập huấn thường xuyên, từng bước hình thành đội ngũ đủ năng lực vận hành hệ thống số.
Chuyển đổi số trong Đảng vì thế không phải cuộc đua xem ai có nhiều ứng dụng hơn. Đó là quá trình thay đổi cách lãnh đạo, cách xử lý công việc và cách sử dụng thông tin. Ở cấp xã, thành công có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một văn bản được xử lý nhanh hơn, một dữ liệu được cập nhật đúng hơn, một cuộc họp bớt giấy tờ hơn, một cán bộ tự tin hơn khi làm việc trên môi trường số.
Khi công nghệ trở thành công cụ quen thuộc trong công việc hằng ngày, chuyển đổi số mới thực sự bước ra khỏi kế hoạch để trở thành một phương thức lãnh đạo mới, gần với công việc và gần với thực tiễn cơ sở hơn.